Kartaltepe Mahallesi. İncirli Caddesi Başarı Sk. No:1 B Blok Kat 3 D:6 Bakırköy
0532 307 97 40
psikolojidivan@gmail.com

Davranış Terapisi Nedir?

Davranış Terapisi

Davranış terapisinin, klasik ve edimsel koşullama temelli modern öğrenme kuramının klinik problemlerin tedavisinde uygulanması olarak 1950’li yıllara tarihlenen bir tanımı vardır.

7.1.Temel Yaklaşımlar

Geleneksel Davranış Terapisinin üç temel yaklaşımı; Uygulamalı Davranış Analizi, UyarıcıTepki Modeli ve Sosyal Bilişsel Kuram’dır. Bir uçta sadece gözlenebilen davranışa odaklanan katı ve bilişsel süreçleri reddeden UDA dururken, diğer uçta ağırlıklı olarak bilişsel kuramlardan temellenen Sosyal Bilişsel Kuram yer almaktadır (Wilson, 2011).

UDA<—————————————>U-T Modeli————————–>Sosyal Bilişsel Kuram

7.1.1.Uygulamalı Davranış Analizi

Skinner’in radikal davranışçı fikrinin en temel temsilcisi olan uygulamalı davranış analizi yaklaşımına göre davranışçı terapi yöntemi, açık ve görünen davranışlar ve de bu davranışların sonuçları arasındaki değişken ilişkilere (edimsel koşullama ilkesine) dayanmaktadır. UDA, yöntem olarak, pekiştirme, ceza, uyarıcı kontrolü, sönme gibi laboratuar çıktılarını kullanmaktadır (Wilson, 2011).

Ülkemizde uygulamalı davranış analizi odaklı davranışçı terapinin en yaygın kullanıldığı alan Özel Eğitim alanıdır: Otizm ve Mental Retardasyon tanılı ve problem davranış örüntüleri komorbid olan bireylerde, kavram geliştirme, eğitim ve öğretim süreçlerinde, davranış problemlerinin ve yeni davranışın öğretilmesi süreçlerinde UDA temelli yaklaşım kullanılmaktadır (Hayes, 2011).

7.1.2.Uyarıcı-Tepki Modeli

Bu yaklaşım ise Pavlov temelli klasik koşullama ve öğrenme kuramına dayanmaktadır. Öğrenme temelli olan bu yaklaşım, kaygı temelli problemler için sistematik duyarsızlaştırma, maruz bırakma tekniklerini kullanmaktadır.

7.1.3.Sosyal Bilişsel Kuram

Albert BANDURA’nın Sosyal Öğrenme Kuramı’ nı merkeze alan bu kuram, davranışın üç ayrı ancak birbiriyle etkileşim içindeki düzenleyici sisteme dayanması yaklaşımına dayanır (Bandura, 1986 akt:Wilson, 2011). Bu yaklaşımda, psikoljik işleyiş, davranış, bilişsel süreçler ve çevresel faktörler tarafından sürdürülür.

7.2.Davranışçı Terapide Temel Teknikler

Davranış terapisinde temel fomülasyon şu şekildedir: Çevresel/dışsal bir uyarıcı vardır; bu uyarıcı sonucu kişi bir davranışta bulunur ve bu davranışın sonucunda yeni bir durum oluşur. Psikopatolojilerin oluşumunda ve tedavisinde ya çevresel durum değiştirilir (örneğin, problem çözme teknikleri veya atılganlık eğitimi gibi bir takım beceri eğitimleriyle) ya da bireyin yaptığı davranış değiştirilir ki bu aynı zamanda birey üzerine etki yapan yeni bir durumdur (Özdel, 2015).

7.2.1. Sistematik Duyarsızlaştırma (SD) veya Aşamalı Karşılaştırma (Exposure):

Joseph Wolpe tarafından geliştirilmiş olan daha çok fobi ve fobik anksiyete belirtilerinin tedavisinde kullanılan Pavlovian koşullama temeline dayalı bir terapi tekniğidir. SD başlamadan önce bireye öncelikle gevşeme becerileri öğretilir. Daha sonra korkulan durumların düşük anksiyete üreteninden yüksek anksiyete üretenine kadar bir hiyerarşi yapılır. Sonrasında en küçük kaygı uyandıran durumla gevşeme tepkisi koşullanır (daha sonra gevşeme uygulaması giderek popülerliğini kaybetmiştir) ve kişinin giderek daha yüksek kaygı oluşturan durumun üstesinden gelme becerisi kazanması beklenir (Özdel, 2015).

7.2.2.Davranış Modifikasyonu

Olumlu pekiştireçler yoluyla bireyin bir uyarana olan tepkisini değiştirmeyi hedefleyen bir uygulamadır. Bu yolla uyumsal olmayan (maladaptif) davranışlar azaltılarak uyumsal davranışlar arttırılmış olur (Özdel, 2015).

7.2.3.Başa çıkma stratejileri

İlerleyici kas gevşeme ve nefes egzersizleri gibi çeşitli teknikler kişilere öğretilerek, yaşadıkları kaygı dayanılmaz hale gelmeden onu kontrol etmeleri öğretilir. Özellikle son 30 yılda bu baş etme stratejileri içinde çeşitli meditasyonların önemi giderek artmıştır (Özdel, 2015).

7.2.4.Uzamış Karşılaştırma (Prolonged Exposure)

Edna Foa tarafından Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) hastalığı için geliştirilmiş bir davranışçı terapi yöntemidir. Travmayla ilgili tüm tüm zihinsel unsurların yeniden yaşanmasını sağlanmaktadır (örn., hatıralar, kabuslar, hatırlatıcı ani düşünceler, canlandırma). İlk aşamasında hayali olarak tekrar karşılaşmalar yapılır; kişi olayı yüksek sesle tekrar tekrar anlatır ve böylece bu yaşantının zihinsel olarak işlenmesi sağlanmış olur. İkinci aşamada ise yer, kişi, nesne gibi gerçek tetikleyicilerle kişinin karşılaşması sağlanır. Böylece zihnin örseleyici olayla ilgili belleği düzenlenerek adeta parçalar yerli yerine oturtulmuş olur (Özdel, 2015).

7.2.5.Davranış Aktivasyonu(BA)

Davranışsal aktivasyon, Ferster (1973) ve Lewinsohn (1974) tarafından oluşturulan davranışsal geleneğin temelini oluşturan yapılandırılmış bir tedavi yaklaşımıdır (Hayes, 2011). Özellikle depresyonun davranışçı tedavisinde kullanılan bir yöntemdir. Depresyon kişinin yaşamında hazzın azalmasına ve kişinin başarı hissinde azalmaya neden olur. İlk aşamada kişinin yaşadığı durumlar ve o durumlarda hissettiği haz ve başarı görsel analog skalada (0 ila 8 veya 0 ila 10 gibi) belirtilerek bir envanter çıkartılması sağlanır. Daha sonraki aşamada kişinin haz verici aktivitelerinin arttırılması planlanır (Özdel, 2015).

Davranış terapisi, katı davranışçı gelenekle başlamış klinik gereksinim ve çözümler odağında, bilişsel süreçleri de göz önüne ve kendi içine katarak, zaman içinde Bilişsel Davranışçı Terapi içinde kullanılan bir yöntem olmuştur. Günümüzde sadece davranışçı terapi kullanan bir davranış terapisti çok nadirdir, en geniş anlamda davranış terapisi, sosyal bilişsel kuramı ve bilişsel yöntemi kapsayan bir uygulamadan oluşmaktadır; artık temel varsayım, psikolojik bozukluğu meydana getiren deneyimin kendisinden çok o deneyimin yorumlanmasına dayanmaktadır. Bilişsel ve davranışçı terapilerin odak noktası, terapötik başarı için bilişsel süreçlerin, bilişsel ve davranışçı yöntemlerle değiştirilmesidir.

Günümüzde üçüncü dalga olarak isimlendirilen terapi yöntemleri, davranış temelli yöntemleri baskın bir şekilde kullanmaktadır; bunlar, Diyalektik Davranış Terapisi ve Kabul ve Kararlılık (adanmışlık) Terapisi (ACT)’dir. 1990’larda Hayes, Follette ve Lineham tarafından üçüncü dalga terapiler olarak adlandırılmışlardır (Wilson, 2011). O halde hafızamızı ve bu derleme çalışmasındaki okuduklarımızı düşünürsek; birinci dalga terapiler, açık davranışı değiştirme temelinde olan Davranışçı Terapi; ikinci dalga terapiler Bilişsel Davranışçı Terapileridir. Üçüncü dalga veya yeni nesil terapiler: Kabul ve Kararlılık Terapisi, Bilişsel Davranışçı Sistem Analizi Terapisi, İşlev Analizi Psikoterapisi, Entegratif Davranışçı Eş terapisi ve Diyalektik Davranış Terapisi’ni içerir (Özdel, 2015). Bu terapiler içinde son dönemde git gide daha popüler hale gelen bir tanesi Kabul ve Kararlılık Terapisi’dir.

Kaynaklar

Arhcraft, M. H. (2006). Cognition (4. Baskı). Londra: Pearson Prentice Hall.

Beck, A. T. (2005). The Current State of Cognitive Therapy: A 40-Year Retrospective. Arch Gen Psychatry, 62, 953-957

Corey, G. (2008). Psikolojik Danışma, Psikoterapi Kuram ve Uygulamaları, (Çev. Tuncay Ergene), Ankara:Mentis Yayınları.

Corsini, J. R. (2012). Davranış Terapisi. R. Corsini, & D. Wedding içinde, Modern Psikoterapi Teknikleri (E. Güzelyazıcı , M. Türkoğlu, & E. Darcan, Çev., s. 358-385). İstanbul: Kaknüs.

Gökdağ, C. (2014). Otomatik Düşünceler, Fonksiyonel Olmayan Tutumlar, Mizaç Karakter Arasındaki İlişkiler. İzmir: Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi.

Gülgez, O., Gündüz, B. (2015). Diyalektik Davranış Terapisi Temelli Duygu Düzenleme Programının Üniversite Öğrencilerinin Duygu Düzenleme Güçlüklerini Azaltmadaki Etkisi. Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 44(2), 2015, 191-208.

Hayes, S.C., Vilatte, M., Levin, M. (2011). Open, Aware, and Active: Contextual Approaches as an Emerging Trend in the Behavioral and Cognitive Therapies. Annu. Rev. Clin. Psychol. 2011.7:141– 68

Özdel, K. (2015). Dünden Bugüne Bilişsel Davranışçı Terapiler: Teori ve Uygulama. Türkiye Klinikleri J Psychiatry-Special Topics 2015; 8(2) 10-20

Türkçapar, H. (2017). Bilişsel Terapi Temel İlkeler ve Uygulama. Ankara: HYB Yayıncılık.

Vatan, S. (2016). Third Wave of Cognitive Behavioral Therapies. Current Approaches in Psychiatry 2016; 8(3):190-203 doi: 10.18863/pgy.238183

Wilson, G. T. (2012). Davranış Terapisi. R. Corsini, & D. Wedding içinde, Modern Psikoterapi Teknikleri (E. Güzelyazıcı , M. Türkoğlu, & E. Darcan, Çev., s. 358-385). İstanbul: Kaknüs.

Yavuz, F. (2015). Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT): Genel Bir Bakış.Turkiye Klinikleri J Psychiatry-Special Topics 2015;8(2):21-7

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir